Teknoloji Devleri Avrupa'daki Sosyal Medya Araştırmacılarına Veri Erişimini Kapatıyor

Avrupa Birliği'nin yeni düzenlemelerine rağmen, büyük teknoloji şirketleri bağımsız araştırmacıların sosyal medya platformlarındaki verilere erişimini engellemekle suçlanıyor. Özellikle Romanya'daki seçimlerde yaşanan dezenformasyon krizi, platformların API erişimlerini kısıtlamasının demokratik süreçler üzerindeki olumsuz etkilerini bir kez daha gündeme getirdi.

Romanya Seçimlerinde TikTok Etkisi

Kasım 2024'te gerçekleşen Romanya cumhurbaşkanlığı seçimleri öncesinde, daha önce sadece moda ve yaşam tarzı içerikleri paylaşan TikTok hesapları aniden Calin Georgescu adlı siyasetçiyi desteklemeye başladı. Göçmen karşıtı görüşler barındıran bu içerikler, seçimden önce 120 milyon kez izlendi. Anketlerde tek haneli oranlarda görünen Georgescu, oyların yüzde 23'ünü alarak ilk turu kazandığında tüm gözlemcileri şaşkına çevirdi.

Araştırmacıların Veri Taleplerine Ret

Maastricht Üniversitesi'nden hesaplamalı sosyal bilimler başkanı Adriana Iamnitchi, bu dezenformasyon kampanyasını incelemek istedi. Ekibiyle birlikte, Avrupa Birliği'nin Dijital Hizmetler Yasası (DSA) kapsamında TikTok'un API'sine erişim başvurusunda bulundu. Ancak şirket, araştırmacıların ticari çıkarlarını açıklamadıkları ve güvenlik gereksinimlerini karşılamadıkları gerekçesiyle bu talebi reddetti.

Bu reddin üzerinden iki ay geçtikten sonra TikTok, Georgescu'yu destekleyen koordineli bir ağdaki 27.000'den fazla sahte hesabı kapattığını duyurdu. Romanya istihbaratının gizliliği kaldırılan raporları, bu çevrimiçi kampanyanın arkasında Rusya'nın olabileceğini ve Georgescu'nun platformun algoritmalarından "büyük fayda" sağladığını ortaya koydu. Seçimlerin ilk turu iptal edilirken, Iamnitchi veri erişimi olsaydı bu ağı çok daha önceden tespit edebileceklerini belirtti.

Platformların Şeffaflık Sorunu Büyüyor

Avrupalı araştırmacılar, yasal haklarına rağmen platform verilerini elde etmekte büyük engellerle karşılaştıklarını ifade ediyor. Son yıllarda Meta'nın CrowdTangle gibi kamuya açık araçları kapatması ve X'in API verilerini aylık yüzlerce dolarlık ödeme duvarlarının arkasına saklaması, akademik çalışmaları durma noktasına getirdi.

Democracy Reporting International'dan (DRI) Duncan Allen, TikTok gibi platformların günlük veri çekme limitleri koymasının, büyük ölçekli sosyal medya araştırmalarını imkansız hale getirdiğini vurguluyor. Uzmanlar, şirketlerin şeffaflıktan uzaklaşmasının, algoritmaların toplumu nasıl şekillendirdiğine dair "kara delikler" yarattığı konusunda uyarıyor.