Orkide Yetiştiriciliğinin Gizli ve Kazançlı Dünyası

Yüz milyonlarca dolarlık değere sahip küresel orkide endüstrisinde yeni bir türü pazara sunmak on yıl sürebiliyor. Bu zorlu rekabet ortamında şirketler, mükemmel çiçeği üretmek için geleneksel seralardan ziyade ileri genetik araştırmalara ve laboratuvar çalışmalarına yöneliyor.

Laboratuvarlar Seraların Yerini Alıyor

Yüzyıllar süren insan müdahalesi ve seçici ıslah çalışmaları, ticari orkidelerin genetik altyapısını oldukça karmaşık hale getirdi. Hollanda merkezli öncü orkide ıslah şirketi Floricultura'ya göre, bu durum yeni bir bitki türünün hangi özelliklere sahip olacağını tahmin etmeyi son derece zorlaştırıyor.

Bu sorunu aşmak isteyen şirketler; renk, şekil, hastalıklara karşı direnç ve çiçeklenme süresi gibi belirli özellikler için genetik işaretleyiciler (marker) geliştiriyor. Bu sayede seçici ıslah süreci önemli ölçüde hızlandırılıyor. Yetiştiriciler, yeni melezlenmiş bir bitkinin çiçek açması için üç yıl beklemek yerine, çok genç bitkilere genetik tarama teknikleri uygulayarak istenmeyen türleri sürecin en başında eliyor.

Gizli Tutulan Genetik Teknikler

Floricultura'nın Ar-Ge Müdürü Wart van Zonneveld, laboratuvardan çıkan binlerce melez bitkiyi işaretleyicilere göre tarayarak sadece istenen özelliklere sahip olanları seçebildiklerini belirtiyor. Şirketler, benzersiz çeşitler geliştirmelerine olanak tanıdığı için kendi genetik işaretleyicilerini ve süreçlerini sıkı bir sır olarak saklıyor. Van Zonneveld, bu alana yapılan büyük yatırımlar nedeniyle bilgileri kendilerine sakladıklarını vurguluyor.

Hollanda'daki Wageningen Üniversitesi'nden süs bitkileri ıslahı araştırmacısı Paul Arens ise temel sürecin yüz yıldır aynı olduğunu ifade ediyor. İki bitkinin özellikleri incelenerek melezleme yapıldığını belirten Arens, günümüzde yetiştiricilerin beyaz laboratuvar önlükleri giyerek genomik ve bitki sağlığı üzerine kapsamlı araştırmalar yürüttüğünün altını çiziyor.

Fikri Mülkiyet ve DNA Analizi

Genetik bilimi, yeni bitki çeşitlerinin fikri mülkiyet haklarının korunmasında da kritik bir rol oynuyor. Avrupa'da yetiştirici hakları, ABD'de ise patentler aracılığıyla koruma sağlanıyor. Bir şirket yeni bir orkide geliştirdiğinde, bu çiçeği ticarileştirme hakkını tekeline almak istiyor. Aksi takdirde, başka bir üreticinin bitkiyi çoğaltıp satması engellenemiyor.

Yetiştirici hakları ve patentler genellikle DNA analizinden ziyade fiziksel tanımlamalara dayanılarak veriliyor. Ancak yeni bitkinin pazardaki mevcut ürünlerden farklı, istikrarlı ve tek tip olduğunu kanıtlamak için DNA analizi güçlü bir araç olarak kullanılıyor. Adli bilimlerdeki gibi çalışan bu sistem, bitkilerin genetik desenlerini eşleştirerek koruma haklarının belirlenmesine yardımcı oluyor.

Floricultura gibi şirketler ürünlerini doğrudan halka veya bahçe merkezlerine satmıyor. Bunun yerine, bitkileri büyük ölçekte yetiştirecek olan ticari üreticilere satmak üzere yeni çeşitler üretmeye ve geliştirmeye odaklanarak bu devasa pazarın temelini oluşturuyorlar.