Tohum Tekelleri İnovasyonu Boğuyor: Fiyatlar Yüzde 463 Arttı

ABD'de bitki çeşitleri üzerinde patent alınmasına izin veren yasalar, tohum endüstrisinde rekabeti bastırıyor ve inovasyonun önünü kesiyor. Az sayıdaki dev şirketin pazarı domine etmesi, çiftçiler için ayrılan vergi gelirlerinin şirket kârlarına dönüşmesine neden oluyor.

ABD Tarım Bakanlığı verilerine göre, yalnızca iki şirket ABD'deki mısır ve soya fasulyesi tohum satışlarının yüzde 70'inden fazlasını kontrol ediyor. Pamuk tohumu pazarında ise en büyük dört şirketin pazar payı yüzde 94'e ulaşıyor. Mayıs 2026'da iki tohum şirketi arasındaki hukuki bir anlaşmazlıkta dosyaya görüş bildiren ABD Adalet Bakanlığı, tohum patentlerinin tarım endüstrisinde rekabet ve araştırmaları engellediğini vurguladı.

Bitki ıslahı ve tohum politikaları üzerine çalışan araştırmacılar, dev şirketlerin patent haklarını agresif bir şekilde kullanmasının sektöre zarar verdiğini belirtiyor. Yasal mücadele için yeterli kaynağı olmayan küçük işletmeler ve kamu araştırmacıları, tamamen yasal olabilecek araştırma ve geliştirme faaliyetlerinden bile vazgeçmek zorunda kalıyor.

Ortak Mirastan Kurumsal Tekellere

Tarımsal tarihin büyük bir bölümünde çiftçiler tohumları serbestçe saklıyor, takas ediyor ve ekiyorlardı. 1970'lere kadar bitki ıslahı çoğunlukla devlet istasyonlarındaki ve üniversitelerdeki kamu araştırmacıları tarafından yürütülürken, özel şirketler bu çeşitleri büyük ölçekte üretip satmaya odaklanıyordu. Bu merkezi olmayan sistem, hastalıklara ve felaketlere karşı görünmez bir sigorta poliçesi işlevi görüyordu.

Ancak 20. yüzyılda hükümetlerin canlı organizmalar üzerinde patent vermeye başlamasıyla durum değişti. Kimya ve ilaç şirketleri; mısır, soya fasulyesi, pamuk ve kanola gibi temel mahsullere herbisit toleransı gibi spesifik özellikler ekleyerek bu çeşitleri patentlemeye başladı. Bu patent hakları, üniversite araştırmacılarının bile bu tohumlarla araştırma yapmasını ve çiftçilerin kendi tohumlarını saklamasını yasaklamak için kullanıldı.

Artan Fiyatlar ve Çiftçi Desteklerinin Yutulması

Rakiplerin ve tohum saklayan çiftçilerin denklemden çıkarılmasıyla, tohum şirketleri fiyatları istedikleri gibi belirleme gücüne kavuştu. ABD Tarım Bakanlığı Ekonomik Araştırma Servisi'nin raporuna göre, genetiği değiştirilmiş tohumların fiyatı 1990'dan bu yana yüzde 463 oranında arttı. Aynı dönemde çiftçilerin mahsullerinden elde ettikleri gelir ise yalnızca yüzde 56 artış gösterdi.

Çiftçiler kötü hava koşulları veya ticaret anlaşmazlıkları nedeniyle zarar ettiğinde, devlet aradaki farkı kapatmak için çeşitli destek programları sunuyor. Ancak Ağustos 2025'te yapılan bir araştırma, tarımsal destekler arttığında tohum şirketlerinin de fiyatlarını yükselttiğini gösteriyor. Böylece çiftçiyi korumayı hedefleyen devlet destekleri, doğrudan tohum tekellerinin kasasına aktarılmış oluyor.