Canlı İzleSon DakikaABD-İran mutabakatı elektronik ortamda imzalandı. Anlaşma taslağı sızdırıldı17.06.2026 21:07
Anadolu AjansıNihai anlaşma için görüşmeler sürecek.
ABD ile İran arasında savaşı durdurmayı ve Hürmüz Boğazı’nı yeniden açmayı hedefleyen geçici anlaşma taraflar arasında 14 maddelik üst düzey bir mutabakat öngörüyor. Anlaşmanın elektronik ortamda imzalandığı bildirildi.Axios, ABD ve İran arasındaki anlaşmanın elektronik ortamda liderler tarafından imzalandığını bildirdi. ABD merkezli haber sitesine göre ABD Başkanı Donald Trump, anlaşmanın bir nüshasını G7 zirvesi için bulunduğu Fransa'da Versay Sarayı'nda Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ile yemek sırasında imzaladı. Beyaz Saray da gelişmeyi doğruladı.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi de anlaşmanın elektronik formatta olması ve her iki devlet başkanı tarafından imzalanması gerektiği konusunda anlaştıklarını bildirdi. Bekayi, yarın İsviçre'deki toplantının, anlaşmanın imzalanması amacını taşımadığını belirtti. Toplantının gerçekleşip gerçekleşmeyeceğiyle ilgili planlamanın devam ettiği de bildirildi.
Reuters'ın ortaya çıkardığı anlaşma taslağı, İran’ın nükleer programının nasıl sınırlandırılacağı gibi en zorlu başlıkları nihai anlaşmaya bırakıyor. Belgede, tarafların 60 gün içinde kapsamlı bir anlaşmaya varmak üzere İsviçre’de müzakerelere başlamasının planlandığı belirtiliyor.
Taslağın ilk maddesine göre İran ve ABD, mevcut savaştaki müttefikleriyle birlikte, mutabakatın imzalanmasıyla Lübnan dahil tüm cephelerde savaşın derhal ve kalıcı biçimde sona erdiğini ilan edecek.
Taraflar bundan sonra birbirlerine karşı düşmanca eylem başlatmayacaklarını, güç kullanma tehdidinden veya güç kullanımından kaçınacaklarını taahhüt edecek. Belgede ayrıca İran ve ABD’nin birbirlerinin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı göstereceği, iç işlerine müdahale etmeyeceği ifade ediliyor.
Tarafların, karşılıklı mutabakatla uzatılabilecek azami 60 günlük süre içinde nihai anlaşmaya ulaşması öngörülüyor. Taslağa göre ABD, mutabakatın imzalanmasının hemen ardından deniz ablukasını kaldıracak ve İran’a yönelik her türlü müdahale ya da engellemeyi önleyecek. Deniz trafiğinin en geç 30 gün içinde savaş öncesi seviyeye dönmesi hedefleniyor.
ABD ayrıca nihai anlaşmadan sonraki 30 gün içinde çevre bölgelerdeki güçlerini çekmeyi taahhüt ediyor. İran ise Basra Körfezi ile Umman Denizi arasındaki ticari gemi trafiğinin yeniden başlaması için derhal adım atacak. Belgede, mayınların temizlenmesi ve teknik engellerin kaldırılması ihtiyacı dikkate alınarak gemi trafiğinin 30 gün içinde savaş öncesi hacme çıkarılması öngörülüyor.
Taslakta ekonomik başlıklar da geniş yer tutuyor. Buna göre ABD, bölgesel ortaklarıyla birlikte İran’ın rehabilitasyonu ve ekonomik kalkınması için en az 300 milyar dolarlık finansman sağlayacak kapsamlı bir plan oluşturmayı taahhüt ediyor. Bu planın uygulama mekanizmasının nihai anlaşmanın parçası olarak 60 gün içinde belirlenmesi bekleniyor.
Belgede ABD’nin, nihai anlaşmada kararlaştırılacak takvim çerçevesinde İran’a yönelik tüm yaptırımları sona erdirmeyi taahhüt ettiği belirtiliyor. Bu kapsamda BM Güvenlik Konseyi ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı Yönetim Kurulu kararları ile ABD’nin tek taraflı birincil ve ikincil yaptırımlarının kaldırılması da yer alıyor.
Nükleer başlıkta ise İran, hiçbir zaman nükleer silah üretmeyeceğini yineliyor. Zenginleştirilmiş materyalin akıbeti, İran’ın nükleer ihtiyaçları ve nükleer programla bağlantılı diğer konuların nihai anlaşmada ele alınacağı ifade ediliyor.
Taslağa göre nihai anlaşmaya kadar taraflar mevcut durumu koruyacak. İran nükleer programında statükoyu sürdürecek; ABD ise İran’a yeni yaptırım uygulamayacak veya bölgedeki askeri varlığını artırmayacak.
ABD Hazine Bakanlığı’nın, mutabakatın imzalanmasının ardından yaptırımlar kaldırılana kadar İran ham petrolü, petrokimya ürünleri ve bunlarla bağlantılı bankacılık, sigorta, taşımacılık gibi hizmetler için muafiyetler yayımlaması öngörülüyor.
Ayrıca İran’ın dondurulmuş veya kısıtlanmış fon ve varlıklarının, nihai anlaşmaya yönelik müzakerelerde ilerleme sağlandıkça serbest bırakılması planlanıyor. Taslakta bu kaynakların İran Merkez Bankası’nın belirleyeceği nihai yararlanıcılara ödeme için tamamen kullanılabilir hale getirileceği belirtiliyor.
Belge, nihai anlaşmanın uygulanmasını ve tarafların gelecekteki taahhütlerini denetlemek üzere bir uygulama mekanizması kurulmasını da öngörüyor. Nihai anlaşmanın ise bağlayıcı bir BM Güvenlik Konseyi kararıyla onaylanması planlanıyor.
1- ABD ile İran İslam Cumhuriyeti, Lübnan da dahil olmak üzere tüm cephelerdeki askeri operasyonların derhal ve kalıcı olarak sona erdirildiğini ilan etmek, bundan böyle birbirlerine karşı herhangi bir savaş veya askeri operasyon başlatmamayı taahhüt etmek, birbirlerine karşı güç kullanmaktan veya güç kullanma tehdidinde bulunmaktan kaçınmak ve Lübnan'ın toprak bütünlüğünü ve egemenliğini güvence altına almak amacıyla bu mutabakat zaptını imzalamaktadırlar. Nihai anlaşma, Lübnan dahil olmak üzere tüm cephelerdeki savaşın kalıcı olarak sona erdirilmesini ve bu paragrafın diğer hükümlerini teyit edecektir.
2- ABD ve İran İslam Cumhuriyeti, birbirlerinin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı göstermeyi ve birbirlerinin iç işlerine karışmamayı taahhüt ederler.
3- ABD ve İran İslam Cumhuriyeti, en fazla 60 gün içinde nihai anlaşmayı müzakere edip sonuçlandırmayı taahhüt eder, bu süre, karşılıklı rıza ile uzatılabilir.
4- Bu mutabakat zaptının imzalanmasının hemen ardından ABD, İran İslam Cumhuriyeti'ne yönelik deniz ablukasını ve her türlü engellemeyi veya aksaklığı kaldırmaya başlayacak ve deniz ablukasını 30 gün içinde tamamen sona erdirecektir. Bu süre zarfında, gemilerin trafiği, İran İslam Cumhuriyeti tarafından yeniden tesis edilen savaş öncesi trafik hacmine orantılı olacaktır. ABD ayrıca, nihai anlaşmanın imzalanmasından sonraki 30 gün içinde İran İslam Cumhuriyeti sınırları yakınındaki kuvvetlerini geri çekmeyi taahhüt eder.
5- Bu mutabakat zaptının imzalanmasının ardından İran İslam Cumhuriyeti, ticari gemilerin İran Körfezi'nden Umman Denizi'ne ve tersi yönde, yalnızca 60 gün süreyle, ücretsiz ve güvenli bir şekilde geçiş yapabilmeleri için elinden gelen tüm çabayı göstererek gerekli düzenlemeleri yapacaktır. Ticari gemilerin trafiği derhal başlayacak ve İran İslam Cumhuriyeti tarafından teknik ve askeri engellerin kaldırılması ve mayın temizliği gerekliliği göz önünde bulundurularak, bu düzenlemeler 30 gün içinde yürürlüğe girecektir. İran İslam Cumhuriyeti, geçerli uluslararası hukuk ve Hürmüz Boğazı kıyı devletlerinin egemenlik hakları çerçevesinde, diğer Basra Körfezi kıyı devletleriyle görüşerek Hürmüz Boğazı'ndaki gelecekteki idare ve denizcilik hizmetlerini belirlemek üzere Umman Sultanlığı ile diyalog kuracaktır.
6- ABD, bölgesel ortaklarıyla birlikte İran İslam Cumhuriyeti'nin yeniden inşası ve ekonomik kalkınması için en az 300 milyar ABD doları tutarında, kesin ve karşılıklı olarak mutabık kalınan bir plan hazırlamayı taahhüt etmektedir. Bu planın uygulanmasına yönelik mekanizma, 60 gün içinde imzalanacak nihai anlaşmanın bir parçası olarak kesinleştirilecektir. İlgili finansal işlemler için gerekli olan tüm lisanslar, muafiyetler ve izinler ABD tarafından verilecektir.
7- ABD, nihai anlaşmanın bir parçası olarak, üzerinde mutabık kalınan bir takvime göre, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararları, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Yönetim Kurulu kararları, tüm tek taraflı ABD yaptırımları, birincil ve ikincil yaptırımlar dahil olmak üzere kaldırmayı taahhüt eder. İran İslam Cumhuriyeti ve ABD, yukarıda bahsedilen yaptırımların kaldırılması konusunun kritik önemini kabul eder ve bu konularda karşılıklı mutabakat sağlamak amacıyla müzakerelerde bu meseleleri derhal ele alma niyetlerini ifade ederler.
8- İran İslam Cumhuriyeti, nükleer silah temin etmeyeceğini veya geliştirmeyeceğini bir kez daha teyit etmektedir. ABD ve İran İslam Cumhuriyeti, yedinci paragrafta belirtilen takvime uygun olarak karşılıklı olarak mutabık kalınacak bir mekanizma çerçevesinde, zenginleştirilmiş malzeme stoklarının imhasını, UAEA gözetimi altında yerinde seyreltme yoluyla gerçekleştirilecek asgari yöntemle çözüme kavuşturmak üzere anlaşmışlardır. Taraflar ayrıca, nihai anlaşmada üzerinde mutabık kalınacak tatmin edici bir çerçeve temelinde, zenginleştirme meselesini ve İran İslam Cumhuriyeti'nin nükleer ihtiyaçlarıyla ilgili diğer karşılıklı olarak kararlaştırılan konuları görüşmeyi kabul etmişlerdir. Nihai anlaşma, bu paragrafın hükümlerini teyit edecek ve İran İslam Cumhuriyeti, yukarıda belirtilen nükleer meselelerin hayati önemini kabul edecektir. Taraflar, bu meseleler üzerinde karşılıklı mutabakat sağlamak amacıyla müzakerelerde bu konuları derhal ele alma niyetlerini ifade etmektedirler.
9- Nihai anlaşma imzalanana kadar, ABD ve İran İslam Cumhuriyeti mevcut durumu korumayı kabul ederler. İran İslam Cumhuriyeti nükleer programının mevcut durumunu koruyacak, ABD ise herhangi bir yeni yaptırım uygulamayacak ve bölgeye ilave asker konuşlandırmayacaktır.
10- ABD, bu mutabakat zaptının imzalanmasının hemen ardından ve yaptırımların sona ermesine kadar, ABD Hazine Bakanlığının İran ham petrolü, petrol ürünleri ve türevlerinin ihracatı ile bankacılık işlemleri, sigortacılık, nakliye vb. dahil olmak üzere tüm ilgili hizmetler için muafiyetler vereceğini taahhüt eder.
11- ABD, bu mutabakat zaptının yürürlüğe girmesiyle birlikte İran İslam Cumhuriyeti'ne ait dondurulmuş veya kısıtlanmış fon ve varlıkların kullanımına tam olarak açılmasını taahhüt eder. ABD ile İran İslam Cumhuriyeti, müzakereler sırasında bu fonların serbest bırakılmasına ilişkin usuller üzerinde karşılıklı olarak mutabık kalacaktır. Bu fonlar, ister asıl hesaptan ister havale yoluyla elde edilsin, İran İslam Cumhuriyeti Merkez Bankası tarafından belirlenen nihai lehtara yapılacak ödemeler için tam olarak kullanılabilir hale getirilecektir. ABD, buna uygun olarak gerekli tüm lisans ve izinleri vermeyi taahhüt eder.
12- ABD ve İran İslam Cumhuriyeti, bu mutabakat zaptının başarılı bir şekilde uygulanmasını ve nihai anlaşmaya gelecekte uyulmasını izlemek üzere bir yürütme mekanizmasının kurulacağı konusunda mutabık kalmışlardır.
13- Bu mutabakat zaptının imzalanmasının ardından, bu mutabakat zaptının 1, 4, 5, 10 ve 11. paragraflarının uygulanmaya başlanması ve bu tedbirlerin uygulanmaya devam edilmesi koşuluyla, ABD ve İran İslam Cumhuriyeti, nihai anlaşma konusunda münhasıran diğer paragraflar üzerinde müzakerelere başlayacaktır.
14- Nihai anlaşma, bağlayıcı bir BM Güvenlik Konseyi kararıyla onaylanacaktır.
