Akıllı Telefonlardan Önce: Hindistan Nüfus Sayımını Pullarla Nasıl Başardı?

Hindistan, 16'ncı nüfus sayımına hazırlanırken, ülkenin geçmişteki devasa istatistiksel çalışmalarında posta teşkilatının oynadığı kritik rol yeniden gündeme geldi. Akıllı telefonların ve dijital uygulamaların olmadığı dönemlerde, pullar ve posta damgaları halkı sayıma teşvik eden en önemli iletişim araçlarıydı.

Ekonomi profesörü Vikas Kumar tarafından hazırlanan yeni bir sergi, Hindistan'ın bağımsızlık sonrası posta sisteminin nasıl bir ulus inşa etme aracına dönüştüğünü inceliyor. Sergi, vatandaşları ulusal nüfus sayımına katılmaya teşvik etmek için kullanılan tarihi pulları ve mektupları gün yüzüne çıkarıyor.

Bağımsızlık Sonrası Veri İhtiyacı ve Güven Sorunu

1947'de bağımsızlığını kazanan Hindistan'ın, evrensel oy hakkına dayalı seçimler ve planlı bir ekonomi için güvenilir demografik veri kaynaklarına acil ihtiyacı vardı. Bu ihtiyaç o kadar büyüktü ki, 1948 Nüfus Sayımı Yasası anayasa henüz tamamlanmadan kabul edildi. Ancak hükümetin, geniş ve büyük ölçüde kırsal bölgelere yayılmış halkı sayıma katılmaya ikna etmesi gerekiyordu.

Sömürge döneminde yapılan 1931 ve 1941 sayımlarının boykot edilmesi ve veri manipülasyonu iddiaları, halkta büyük bir güvensizlik yaratmıştı. Bağımsız Hindistan'ın ilk nüfus sayımının meşruiyeti için kamuoyunu doğru bilgilendirmek hayati önem taşıyordu. Bu noktada, devletin elindeki en büyük iletişim ağı olan posta teşkilatı devreye girdi.

Posta Ağının İletişim Gücü

Bağımsızlıktan sonra hızla büyüyen posta sistemi, 1968 yılına gelindiğinde 100 binden fazla postane ile her gün 300 bin köye ulaşıyordu. Okuryazarlık oranlarının düşük olduğu ülkede postacılar, köylerde devletin gayriresmî temsilcileri olarak görev yapıyordu. Bu geniş ağ, kamu mesajlarını iletmek için ideal bir altyapı sundu.

1951'deki ilk sayım öncesinde hükümet, mektuplara Hintçe ve İngilizce olarak "Hindistan Nüfus Sayımı" yazan ve üç kişilik bir aile figürü içeren posta damgaları bastı. 1961'de ise vatandaşlara "Kendinizi ve tüm ailenizi saydırın" çağrıları yapıldı. 1971'e gelindiğinde hatıra pulları, nüfus verilerinin artık elektronik bilgisayarlarla işlendiğini gururla vurguluyordu.

Posta materyalleri, hükümetlerin nüfus sayımına bakış açısındaki evrimi de gözler önüne seriyor. 2000 yılında yayımlanan ilanlarda nüfus sayımının "ulusun aynası" ve "ulusun grup fotoğrafı" olarak tanımlanması, bu sürecin sadece bürokratik bir işlem değil, aynı zamanda ulusal kimlik inşasının önemli bir parçası olduğunu kanıtlıyor.