Christopher Nolan'ın Yeni 'Odyssey' Filmi ve Lupita Nyong'o Seçimi Sağcıların Tepkisini Çekti

Christopher Nolan'ın merakla beklenen yeni Hollywood destanı The Odyssey'de, Truvalı Helen rolü için Oscar ödüllü siyahi oyuncu Lupita Nyong'o'nun seçilmesi internette sağcı kesimlerin tepkisine yol açtı. Antik metinlerin modern yorumları üzerinden alevlenen bu kültür savaşı, klasik eser çevirmenleri için hiç de yabancı bir durum değil.

Sosyal Medyada Büyüyen Tepki

Mayıs ayında oyuncu kadrosunun kesinleşmesiyle birlikte sosyal medyada büyük bir tartışma başladı. X platformunda "Truvalı Helen" konusu hızla trendlere girerken, bazı kullanıcılar Yunanistan'ın Christopher Nolan'a dava açması gerektiğini bile öne sürdü. Platformun sahibi Elon Musk da tartışmaya katılarak, Nolan'ın "Akademi Ödülü alabilmek için Odyssey'e saygısızlık ettiğini" iddia etti. Fantastik bir antik kraliçenin siyahi bir aktris tarafından canlandırılmasına verilen bu ateşli tepki, tarih ve edebiyatın reaksiyonerler tarafından nasıl bir savaş alanına çevrildiğini gösteriyor.

Klasik Eserlerde Kültür Savaşları

Bu tür tartışmaları en iyi bilen isimlerden biri, Oxford eğitimli klasik bilimci Emily Wilson. Homer'in destanları İlyada ve Odysseia'nın modern çevirilerini yapan Wilson'ın çalışmaları da daha önce benzer kültür savaşı tepkileriyle karşılaşmıştı. Şu anda Pennsylvania Üniversitesi'nde klasik çalışmalar bölüm başkanı olan Wilson, internette kopan bu fırtınalara deneyimli ve biraz da yorgun bir akademisyen edasıyla yaklaşıyor.

Wilson'ın 2017'de yayımlanan The Odyssey çevirisindeki tartışmalar daha ilk satırlardan başlamıştı. Orijinal Yunanca metinde kahraman Odysseus için kullanılan ve "çok yönlü" anlamına gelen nadir polytropos kelimesini Wilson, "karmaşık" (complicated) olarak çevirmeyi tercih etti. Önceki çevirmenlerin "her yola başvuran" veya "kıvrak zekalı" gibi ifadeler kullandığı bu kelime için yapılan bu sade tercih, bazı kesimler tarafından hakaret olarak algılandı ve Wilson'a yönelik ağır eleştirilere neden oldu.

Modern Çeviriler ve Değişen Bakış Açıları

Önemli bir kadın akademisyen tarafından yapılan ilk büyük çeviri olan Wilson'ın eseri, alışılagelmiş kalıpları yıkmasıyla dikkat çekiyor. Çevirisinde dili daha modern ve sade tutan yazar, daha önce canavar olarak resmedilen karakterlere empatiyle yaklaşıyor. Ayrıca kölelere ve hizmetçi kadınlara, önceki çevirmenlerin aksine değer yargılarından uzak, daha objektif bir dille yer veriyor. Bu durum, Homer'i ve klasik Batı kültürünü belirli ve değişmez bir kalıp içinde görmek isteyenlerin tepkisini çekmeye devam ediyor.