Kaynak, cumhurbaşkanlığı/Murat Cetinmuhurdar/Anadolu via Getty Images
Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.
Mekke İttifakı olarak bilinen ve Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan tarafından oluşturulan "Mekke Ortak Savunma Anlaşması"nın yaşama geçirilmesi sürecinde atılacak ilk somut adım Mekke'de genel sekreterlik yapısının oluşturulması olacak.
Anlaşma kapsamında hayata geçirilecek stratejik siyasi ve askeri komitenin ilk toplantısında genel sekreterliğin yanı sıra kurulacak diğer birimlere de karar verilmesi bekleniyor.
Türkiye'nin NATO deneyimlerinin bu yeni yapının kurulmasında önemli bir etken olması öngörülüyor.
Ortadoğu'da güvenlik mimarisinin yeniden şekillenmesine yol açan ve büyük yankı uyandıran Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan "Mekke Ortak Savunma Anlaşması" 7 Ağustos'ta üç ülke lideri tarafından imzalandı.
Taraflar kısa bir ortak açıklama dışında ittifakın nasıl oluşturulacağı, yaşama geçirilmesi sürecinde hangi adımların atılacağına ilişkin bir bilgi vermedi.
Ortak açıklamada, ittifakın, kolektif caydırıcılığı güçlendirmeyi amaçladığı ve üç devletten herhangi birine karşı gerçekleştirilecek bir silahlı saldırının hepsine karşı yapılmış sayılacağı bilgisi dışında ayrıntıya da yer verilmedi.
Sürecin nasıl gelişeceğine ilişkin ilk bilgiler ise Dışişleri Bakanı Hakan Fidan tarafından 8 Ağustos'ta Anadolu Ajansı'na verdiği kapsamlı röportaj sırasında verildi.
Dışişleri Bakanı'na göre, ittifakın ilk işi genel sekreterliğin kuruluşu olacak. Mekke'de konuşlanması öngörülen genel sekreterlik ile ilgili idari kararın ise stratejik siyasi ve askeri komitenin yapacağı ilk toplantıda alınması öngörülüyor.
Fidan, "Siyasi ve Askeri Komite, liderlerin ortaya koyduğu vizyonu, bu ittifak içinde karara bağlayan, çalışmaları yapan komite. Bunun ortaya koyduğu vizyonu hayata geçirecek bir genel sekreterlik olacak, bir teşkilat olacak" ifadelerini kullandı ve NATO'da da benzer bir yapılanma olduğunu anımsattı.
NATO'nun 32 ülkeden oluşan çok büyük bir organizasyon olarak ayrı ayrı siyasi ve askeri komitelere sahip olduğunu anlatan Fidan, Mekke İttifakı'nın tek bir komiteye sahip olacağını, bunun da üye ülkelerin dışişleri ve savunma bakanları ile genelkurmay başkanlarından oluşacağını kaydetti.
Fidan, "Burada şu anda çalışmaya başlamadık, daha imzalar yeni atıldı. İlk komite toplantısından sonra muhtemelen bakanlar olarak liderlerin onayına sunacağımız hususlar, sekreteryanın kurulması, yapısı, işleyişi ve verilecek ilk ödevler olur" sözleriyle atılacak ilk adımları kayda geçirdi.
Dışişleri Bakanı'nın ifadeleri, yeni kurulan ittifakın en merkezi biriminin genel sekreterlik olacağını gösteriyor.
NATO'dan farklı olarak şimdilik sadece üç üyeli bir ittifak olması karar alma süreçlerinde büyük sorunlar çıkmayacağı değerlendirmelerine neden oluyor.
Mekke İttifakı'nda da aynı NATO'da olduğu gibi kararların oybirliğiyle alınıp alınmayacağı bu aşamada bilinmiyor.
Fidan, bir soru üzerine, ittifakın "Mekke İttifakı" ya da "Mekke Savunma İttifakı" olarak adlandırılabileceğini ancak bu konuda resmi bir kararın alınmadığını kaydetti.
Fidan'ın açıklamalarında dikkat çeken bir unsur genel sekreterliğin görevine ilişkin.
Genel sekreterliğin üç ülke siyasi makamlarının alacağı kararların uygulanmasından sorumlu olacağını belirten Fidan, Mekke'de atılan imzaların somutlaştırılması için kurumsallaşmanın öneminin büyük olduğunu da kaydetti.
Genel sekreterlik NATO yapısının da en merkezi birimi. Zirvelerin düzenlenmesinden, gündemin oluşturulmasına ve alınan kararların yaşama geçirilmesinde merkezi Brüksel'de olan genel sekreterliğin büyük bir rol oynadığı biliniyor.
Fidan, NATO'nun en iyi uygulama örneklerinden yararlanacaklarını kaydederken, "NATO dışında şu anda kalıcı büyük savunma organizasyonu pek yok. Bu da muazzam bir tecrübe oraya koyuyor. Buradaki örnekler tabii ki ortaya koyulacak" ifadelerini kullandı.
Bakan, Mekke İttifakı'nın temel prensibi olan üyelerden birine karşı gerçekleştirilecek bir silahlı saldırının hepsine karşı yapılmış sayılacağının da NATO'nun 5. Maddesi'nden farklı olmadığını kaydetti.
Ortak açıklamada da yer aldığı gibi Mekke İttifakı'nın en önemli işlevi caydırıcılık olacak.
Caydırıcılığın sağlanması için üç ülke askeri birimleri arasında ortak çalışabilirlik seviyesine çıkılması, aynı NATO'da olduğu gibi standartların saptanması ve uyumlaştırılması büyük önem taşıyacak.
Dışişleri Bakanı, bu unsuru değerlendirirken, buna ulaşabilmek için tatbikatlar ve eğitimlerin gerçekleştirileceğini kaydetti.
"Çünkü bir müddet sonra şunu göreceksiniz, ortak muharebe senaryosunda kendinizi bulduğunuz zaman sizin silah sistemleriniz, haberleşme sistemleriniz birbiriyle nasıl konuşacak, nasıl uyumlaşacak bunlar önemli konular. Sekretarya kurulduktan sonra yapılacak işler bunlar. Bunlara ilişkin standartlar geliştirmesi gerekiyor. Analizler, tahliller o ayrı bir konu. Yapacak çok işleri var" ifadelerini kullandı.
Bu süreçte yapılması gereken en önemli işler arasında farklı ordu yapılarına sahip bu üç ülkenin karşılıklı eğitim, destek hususları, lojistik, tehdit analizleri, istihbarat paylaşımı ve savunma sanayi alanlarında işbirliğinin ele alınması olduğu da Fidan tarafından vurgulandı.
Mekke İttifakı'nın başlangıç adımlarını attıktan sonra mevcut tehditlere göre çalışması bekleniyor.
Anlaşma metninde olası bir saldırı durumunda alınacak inisiyatiflere ilişkin genel taahhütlerin yer aldığı, ancak ittifakın yapılarının oluşmasının ardından aynı NATO'da olduğu gibi çeşitli senaryolar üzerine savunma planlarının oluşturulmasının gündeme gelebileceği kaydediliyor.
Dışişleri Bakanı'nın verdiği önemli bilgilerden biri de anlaşmaya ilk imza atan Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan'ın "çekirdek kurucu üye" statüsünü kazanması.
Bu üç ülkenin kurulacak ittifakın prensipleri, standartları ve geleceğine ilişkin kararların yanı sıra katılım süreçleri konusunda da son sözü söyleyeceklerine aktaran Fidan, "Prensipleri, standartları ve yani bu yapının bekasını belirlemede aktif rol oynasınlar. Ama bu çekirdek ülkelerinin onayıyla da diğer ülkeler buraya katılsınlar" ifadelerini kullandı.
Bakanın sözlerinden ittifaka sonradan üye olan ülkelerin diğer genişleme süreçlerinde söz sahibi olamayacağı, hangi ülkelerin katılacağının sadece üç çekirdek kurucu ülke tarafından kararlaştırılacağı anlaşılıyor.
Türkiye'nin "bölgesel sahiplenme" anlayışının somut adımlarından sayılan Mekke İttifakı'nın ileriki süreçte genişlemesi öngörülüyor. İttifaka en yakın üyeler arasında Mısır gösteriliyor.
Fidan, bu konuyla ilgili olarak "Mısır da zaten bizim doğal bir ortağımız bütün meselelerde, ben bir sonraki aşamada Mısır'ın da bizim aramızda (ittifakta) olacağına inanıyorum. Zaten şu anda ittifak üyesiymiş gibi davranıyoruz birbirimize, bütün ülkelerle ilişkiler öyle" değerlendirmesini yaptı.
Dışişleri Bakanı, Mısır'ın yanı sıra ittifaka ilgi duyan başka ülkeler olduğunu da söyledi ama detay vermedi.
Arap basınında çıkan haberler, Körfez İşbirliği Konseyi ülkelerinin ittifaka ileride katılabileceklerini, özellikle Katar ve Kuveyt'in bu süreçte gündeme gelebileceklerini iddia etti.
