Sibirya'da 5.500 Yıllık Veba Salgını Keşfedildi: Avcı-Toplayıcıları Vurmuş

Oxford Üniversitesi araştırmacıları, Rusya'nın Baykal Gölü çevresindeki antik mezarlıklarda bulunan dişlerde bilinen en eski veba bakterisi olan Yersinia pestis DNA'sını diziledi. 5.500 yıl önce meydana gelen bu ölümcül salgın, hastalığın kökenlerine dair yerleşik bilimsel teorileri temelden sarsıyor.

Tarım Toplumlarından Önceki İlk Salgın

Yakın zamana kadar bilim insanları, vebanın kökenleri hakkında iki temel fikre sahipti. İlk olarak, en eski suşların ölümcül genetik özelliklere sahip olmadığı düşünülüyordu. İkinci olarak ise vebanın, insanların fareler ve evcil hayvanlarla birlikte yoğun nüfuslu kasabalara yerleştiği tarım devrimiyle başladığına inanılıyordu. Ancak Ust'-Ida I mezarlığındaki bulgular bu anlatıyı tamamen değiştiriyor.

Araştırmanın baş yazarı Ruairidh Macleod, bilinen en eski veba salgınlarının Neolitik çiftçilerden yüzyıllar önce tarih öncesi avcı-toplayıcılarda görüldüğünü belirtiyor. Bu durum, bulaşıcı hastalıkların sürekli hareket halinde olan ve küçük gruplar halinde yaşayan avcı-toplayıcı topluluklarda yayılamayacağı yönündeki klasik epidemiyoloji teorisine meydan okuyor.

Antik DNA ve Diş Köklerindeki Gizem

Baykal Gölü'nden doğan Angara Nehri boyunca yaşayan bu antik insanlar; avcılık, toplayıcılık ve balıkçılıkla hayatta kalıyordu. Sürekli hareket halinde olmalarına rağmen ölülerini kil kaplar, taş aletler ve kemik uçlar gibi sunularla birlikte belirli mezarlıklara defnediyorlardı. Arkeologlar, bu mezarlıklarda şiddet izi olmamasına rağmen olağandışı sayıda çocuk ölümü ve eşzamanlı ölümler tespit edince antik DNA analizine başvurdu.

Bilim insanları, tam olarak hangi organizmayı aradıklarını bilmedikleri durumlarda kullanılan shotgun sequencing (rastgele dizileme) tekniğiyle 46 antik insanın diş köklerini inceledi. Diş kökleri çok sayıda kan damarıyla beslendiği için, kan dolaşımındaki ölümcül veba bakterisi dişlerde kalıcı genetik izler bırakmıştı. Yapılan analizler sonucunda incelenen bireylerin önemli bir kısmında veba tespit edildi ve bu durum hastalığın kan dolaşımına karıştığını kesin olarak kanıtladı.